Cây Bina chaya (Cnidoscolus aconitifolius) có nguồn gốc từ bán đảo Yucatán (Mexico). Sử dụng sản phẩm từ Bina chaya giúp ngăn ngừa tóc bạc, làm chắc móng tay, trị bệnh tiểu đường, bệnh về da, bệnh hoa liễu, gout hay thậm chí là vết cắn của bọ cạp (Jayashree & Gopukumar, 2018; Gustiar & cs., 2023). C. aconitifolius được sử dụng làm một loại thuốc dân gian ở các nước Nam Mỹ để duy trì lượng đường trong máu, chống viêm, chống thiếu máu, chống nhiễm trùng và giảm khả năng oxy hóa. Lá non, chồi cây Bina chaya còn được sử dụng như một loại rau hàng ngày. Trong lá cây chứa hàm lượng lớn carbohydrate (41,895%), chất xơ thô (31,165%), protein (7,68%), các chất vô cơ (4,85%), chất béo (1,145%), nước (13,35%) với tổng năng lượng 14,6 MJ/kg lá tươi (Weleh & Saronee, 2019). Ngoài các chất trên thì trong lá cây còn chứa hầu hết các loại axit amin, nhiều các vitamin thiết yếu như carotene, vitamin A, vitamin C, niacin, riboflavin, thiamin và các chất chuyển hóa thứ cấp như flavonoid, saponin, các alkaloid, terpenoid có cấu trúc độc đáo, đặc trưng của các cây họ C. aconitifolius (Panghal & cs., 2021). Trước nhu cầu của xã hội về sử dụng các sản phẩm làm thực phẩm sạch, lành mạnh, giàu chất dinh dưỡng, cải thiện sức khỏe ngày càng tăng thì các loại rau xanh giàu dinh dưỡng có kèm theo các hoạt chất tốt cho sức khỏe ngày càng có vai trò quan trọng.
Để phát triển cây Bina chaya trong thực tiễn, thúc đẩy diện tích trồng cũng như mở rộng các mô hình canh tác hữu cơ hay sản xuất các sản phẩm thành chủ lực, đa tác dụng từ loại cây này đòi hỏi một lượng lớn cây giống. Trong khi đó, việc nhân giống ngoài tự nhiên của cây Bina chaya rất khó khăn bởi khả năng thụ phấn, ra hoa, tạo hạt của cây rất thấp (van Welzen & Fernández-Casas, 2017; Ross-Ibarra & Molina-Cruz, 2002). Nghiên cứu nhân giống cây Bina chaya bằng phương pháp giâm cành từ nguồn vật liệu của cây mẹ là cành ngọn, cành bánh tẻ và cành gốc, với hom giâm được lấy ở vị trí tương đương nhau đã được thực hiện. Kết quả cho thấy, cành bánh tẻ và cành gốc cho khả năng sinh trưởng tốt hơn cành ngọn (Gustiar & cs., 2023). Tuy nhiên, tác giả vẫn chưa đề cập đến kết quả sinh trưởng của hom giâm khi sử dụng các đoạn cắt khác nhau trên cùng một cành bánh tẻ và hiệu quả của việc xử lý bổ sung các chất kích thích ra rễ. Do đó, cần có nhiều nghiên cứu về khả năng nhân giống, các kỹ thuật trồng chăm sóc, thu hái để có thể nhanh chóng đưa được cây Bina chaya vào thực tế sản xuất.
Việc nghiên cứu gồm 3 thí nghiệm, các thí nghiệm được bố trí theo khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh (RCBD), 3 lần nhắc lại. Kết quả cho thấy, hom giâm ngọn hoặc hom gốc của cành bánh tẻ Bina chaya khi xử lý a-NAA 1.000ppm trong 30 giây, được giâm vào giá thể trấu hun:xơ dừa:cát với tỉ lệ 2:1:1 là tối ưu. Hom giâm cây Bina sinh trưởng tốt, cho tỉ lệ ra rễ lớn, từ 95 đến 97%, số lượng rễ hình thành nhiều (15,17 rễ/hom), chiều dài rễ lớn nhất 6,62cm, khả năng bật chồi tốt, trung bình chiều dài chồi đạt giá trị lớn nhất là 8,6cm và số lá trung bình 9,76 lá/hom; lá chồi xanh, chỉ số SPAD; Fv/Fm của lá đạt giá trị cao nhất lần lượt là 40,21 và 0,87.
Những kết quả thu được không chỉ góp phần bổ sung cơ sở khoa học cho việc nhân giống vô tính cây Bina chaya mà còn có ý nghĩa thực tiễn quan trọng trong sản xuất giống quy mô lớn, phục vụ phát triển vùng trồng, mở rộng canh tác hữu cơ và khai thác hiệu quả tiềm năng của loài cây giàu giá trị dinh dưỡng và dược liệu này. Đây là tiền đề để tiếp tục nghiên cứu hoàn thiện các biện pháp kỹ thuật trồng, chăm sóc và thu hoạch, hướng tới đưa cây Bina chaya vào sản xuất bền vững trong thời gian tới.
