Nông nghiệp luôn đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế, bên cạnh đóng góp vào tăng trưởng kinh tế, an ninh lương thực và xuất khẩu nông sản, nông nghiệp là nguồn sinh kế" quan trọng của đại bộ phận dân cư nông thôn. Từ sau Nghị quyết (NQ)26-NQ/TW/2008 của Trung ương Đảng (Đảng CSVN, 2008), nhiều chính sách ra đời, góp phần thúc đẩy khu vực nông nghiệp, nông dân và nông thôn phát triển đạt được nhiều thành tựu quan trọng.
Thành phố Cần Thơ (TPCT) trực thuộc Trung ương từ năm 2004, với vị trí địa lý là trung tâm kinh tế và văn hóa của Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL), nông nghiệp có vị thế" quan trọng trong nền kinh tế dưới góc độ dân số, lực lượng lao động và sinh kế'. TPCT hiện có bốn huyện nông thôn trong tổng số chín đơn vị hành chính trực thuộc, dân số nông thôn là 369.492 người, chiếm 29,5% tổng dân số, đồng thời lao động nông nghiệp là 146.893 người, chiếm 24,6% trong lực lượng lao động (Cục Thống kê TPCT, 2024). Từ sau NQ 26-NQ/TW/2008, TPCT đã triển khai Chương trình 43 (Thành Ủy TPCT, 2008) về nông nghiệp, nông dân và nông thôn. Tiếp theo đề án Tái cơ cấu ngành nông nghiệp của Chính phủ theo hướng nâng cao giá trị gia tăng và phát triển bền vững (Chính phủ, 2013), TPCT đã xây dựng đề án Tái cơ cấu kinh tế" nông nghiệp (UBND TPCT, 2017) cho giai đoạn 2016-2020 và Kế" hoạch cơ cấu lại ngành nông nghiệp (UBND TPCT, 2021) cho giai đoạn 2021-2025 (sau đây gọi là Đề án và Kế" hoạch). Trong 10 năm qua (2014-2023), bên cạnh môi trường chính sách chung của Nhà nước về tái cơ cấu nông nghiệp, Đề án và Kế hoạch tái cơ cấu kinh tế nông nghiệp của TPCT đã góp phần tăng trưởng kinh tế" cũng như cơ cấu kinh tế" ngành nông nghiệp địa phương đạt được những thành quả đáng kể.
Nhiều năm qua, ngành nông nghiệp của địa phương hàng năm đều có sơ kết cũng như báo cáo chuyên đề kết quả hoạt động của từng chương trình, dự án. Tuy nhiên, hiện chưa có nghiên cứu mang tính hệ thống, phân tích thay đổi có tính logic về tiến trình tái cơ cấu nông nghiệp. Trong phạm vi hạn hẹp, bài viết này không đi sâu đánh giá ảnh hưởng chi tiết của Đề án và Kế hoạch, thay vào đó, mục tiêu của bài viết là nhằm đánh giá tăng trưởng kinh tế cũng như dịch chuyển cơ cấu kinh tế nông nghiệp trong tiến trình tái cơ cấu nông nghiệp dưới ảnh hưởng của môi trường chính sách nói chung, trong đó có đóng góp của Đề án tái cơ cấu nông nghiệp (2017) và Kế" hoạch cơ cấu lại kinh tế" nông nghiệp của địa phương (2021). Kết quả nghiên cứu này giúp rút ra hàm ý chính sách phục vụ phát triển kinh tế địa phương trong thời gian tới.
Tác giả dùng phương pháp “Lý thuyết của sự thay đổi” được sử dụng, theo đó các nội dung chính sách, kết quả và ảnh hưởng của chính sách được sắp xếp theo trình tự để thấy được tính hệ thống và tính hợp lý của tiến trình tái cơ cấu nông nghiệp của địa phương.
Kết quả cho thấy chính sách đã ảnh hưởng làm tăng trưởng kinh tế nông nghiệp theo chiều hướng tích cực, thể hiện qua các đầu ra như giảm diện tích đất lúa kém hiệu quả, tăng diện tích rau màu và cây ăn trái có hiệu quả cao hơn, qua đó giá trị lợi tức trên đất đai tăng đáng kể, đồng thời gia tăng tỉ lệ lao động nông nghiệp qua đào tạo. Đặc biệt, năng suất lao động nông nghiệp tăng khá cao, trung bình trên 15%/năm trong các năm gần đây. Hàm ý chính sách là địa phương cần đẩy mạnh tiến trình tái cơ cấu kinh tế nông nghiệp mạnh hơn nữa, theo hướng chuẩn hóa sản phẩm, liên kết sản xuất và tiêu thụ theo chuỗi giá trị và đầu tư công nhiều hơn cho nông nghiệp để phát huy giá trị của các biện pháp trong tiến trình tái cơ cấu nông nghiệp.
Các chính sách của Nhà nước về nông nghiệp, nông dân và nông thôn được TPCT cụ thể hóa bằng các Đề án tái cơ cấu kinh tế" nông nghiệp và Kế hoạch lại cơ cấu nông nghiệp trong các năm đã góp phần tích cực vào tăng trưởng kinh tế nói chung và kinh tế nông nghiệp nói riêng của địa phương. Diện tích lúa kém hiệu quả đang được chuyển dịch qua các loại rau màu và cây ăn trái có hiệu quả cao hơn. Giá trị đất nông nghiệp gia tăng hàng năm nhờ áp dụng khoa học kỹ thuật, giảm đầu tư và tăng doanh thu theo tiếp cận tốt hơn về chuỗi giá trị nông sản. Bên cạnh đó, biến động giá cả thị trường trong nước và xuất khẩu có ảnh hưởng nhất định đến ngành hàng heo và cá tra của địa phương.
Tốc độ tăng trưởng GRDP của TPCT trung bình 8,6%/năm trong 10 năm qua, trong khi đó GRDP nông nghiệp tăng trưởng trung bình 5,54%/năm trong cùng thời kỳ. Tỉ trọng kinh tế" nông nghiệp trong nền kinh tế giảm dần và hiện chia sẻ khoảng 10%. Các chỉ số về lao động nông nghiệp giảm dần theo thời gian, trong khi chất lượng lao động thông qua chỉ số tỉ lệ lao động nông nghiệp đã qua đào tạo nghề đang tăng hàng năm và chiếm trên 11,8% lực lượng lao động. năng suất lao động nông nghiệp đang trên chiều hướng tăng, trung bình khoảng trên 15%/năm trong thời gian gần đây.
Nhằm gia tăng hiệu quả của quá trình tái cơ cấu kinh tế nông nghiệp, ngành nông nghiệp cần tăng cường hơn nữa các biện pháp khoa học kỹ thuật ứng dụng vào sản xuất, chuẩn hóa sản phẩm, tiếp cận sâu hơn về chuỗi giá trị nông sản. Ngoài ra, chính sách đầu tư công cho nông nghiệp cần được quan tâm, gia tăng tỉ lệ vốn đầu tư cao hơn nữa để phát huy hiệu quả các biện pháp tái cơ cấu kinh tế" nông nghiệp như đã đề cập.
Tạp chí Khoa học Nông nghiệp Việt Nam Số 4 -2025
