Trong môi trường nuôi mật độ cao, lượng thức ăn giàu protein và chất thải hữu cơ dễ dẫn đến tích tụ TAN. Khi pH tăng, TAN chuyển hóa thành amoniac (NH3) – một dạng độc chất có thể gây tổn thương mang, giảm khả năng vận chuyển oxy và làm suy yếu hệ miễn dịch của cá, tôm. Đây là nguyên nhân khiến tỷ lệ sống của vật nuôi giảm mạnh.
Nhóm nghiên cứu do Lê Việt Dũng (Học viện Nông nghiệp Việt Nam) và Sầm Văn Hải (Green Tech Việt Nam) thực hiện đã bổ sung bào tử B. polymyxa (5,3 tỷ CFU/g) vào môi trường nước ngọt và nước lợ (17ppt) có nồng độ TAN từ 0,5 đến 10 mg/l. Sau 24 giờ sục khí, kết quả cho thấy:
TAN giảm rõ rệt ở cả hai môi trường.
Tốc độ giảm TAN tối đa đạt 0,16–0,18 mg/l/h tại nồng độ ban đầu 5 mg/l.
Hiệu quả xử lý trong nước lợ cao hơn nước ngọt, với mức giảm trên 95% chỉ sau 16 giờ.
So với các chủng Bacillus khác, B. polymyxa thể hiện tốc độ xử lý TAN ở mức trung bình nhưng có ưu điểm là tồn tại dưới dạng bào tử – giúp dễ bảo quản và ứng dụng trong thực tế. Đáng chú ý, nghiên cứu ghi nhận sự hình thành nitrit (NO2-) và nitrat (NO3-) sau 24 giờ, cho thấy vi khuẩn hoạt động theo cơ chế nitrat hóa dị dưỡng. Các nhà khoa học đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo nhằm kích thích con đường đồng hóa dị dưỡng để hạn chế sản phẩm trung gian độc hại.
Kết quả này mở ra triển vọng ứng dụng Bacillus polymyxa như một chế phẩm sinh học trong quản lý chất lượng nước nuôi thủy sản, đặc biệt ở môi trường nước lợ. Đây có thể là giải pháp công nghệ sinh học giúp giảm thiểu rủi ro độc tính amoniac, nâng cao hiệu quả nuôi trồng và hướng tới phát triển bền vững ngành thủy sản Việt Nam.
Tạp chí Khoa học Nông nghiệp Việt Nam 2025, 23(4): 441-448 (ntbtra)
